خبرگزاری باتو نیوز اخبار ایران و جهان | Bato News Agency 
شاید عنوان «شب آرزوها» به واسطه یک برنامه تلویزیونی در اواسط دهه ۸۰ سر زبانها افتاده و معروف شده باشد، اما اولین شب جمعه ماه رجب به عنوان «لیلهالرغائب» سالهاست که در میان مردم شناخته شده است و برخی افراد خود را مقید به انجام اعمال مستحبی یاد شده برای آن میدانند؛ موضوعی که سبب شکلگیری رسم و رسومی خاصی برای این مناسبت مذهبی در فرهنگ عامه مردم شده است. رسومی شامل یاد کردن از اموات، حلواپزون، قرائت قرآن، خیرات پشمک و… که یک پژوهشگر فرهنگ عامه به تفصیل درباره آن به ایسنا توضیح داده است.
امین الله علیمرادی در گفتوگو با تونیوز، درباره مفهوم لیلهالرغائب، توضیح داد: برای پاسخ به این پرسش ضروری است به پیشینه و ریشه این عمل و آیین مذهبی اشاره بپردازیم. در اسلام، دعا و نیایش در هر زمان و مکانی مستحب است؛ بنابراین مردم در طول سال و در مناسبتهای مختلف سوگ و سور مذهبی به دعا و نیایش میپردازند. در این میان اعتقادات فردی و فرهنگی نقش مهمی ایفا میکند، به این نحو که هر فرد و یا حتی هر فرهنگی، ممکن است زمانها و بهویژه شبهای خاصی را برای دعا و نیایش انتخاب کند. این انتخابها معمولاً بر اساس روایات دینی و مذهبی، تجربیات شخصی و باورهای فرهنگی صورت میگیرند؛ شبهای جمعه در طول سال، شبهای قدر، شب نیمه شعبان، شبهای اول ماههای قمری و صد البته لیلهالرغائب از مهمترین شبهایی هستند که نیایش و دعا در آن مشهود و مورد تاکید است.
لیلهالرغائب یعنی شب آرزوها؟
این کارشناس فرهگ و رسانه واژه «رغائب» را به لحاظ لغوی جمع رغبیه به معنی «امر مرغوب فیه عکاء کثیر» تعریف کرد و ادامه داد: یعنی شبی که در آن عطاها و مواهب فراوان به دست میآید. در احادیث شب جمعه اول ماه رجب موسوم به «لیلهالرغائب» به اعمال عبادی بسیار سفارش شده است. البته باید گفت که لیلهالرغائب در مفهوم مذهبی به معنی شب آرزوها نیست؛ بلکه شب رغبتها و گرایشها و مجذوب شدنهاست، اما این شب در صورت فرهنگ مردمیِ خود، بهویژه در چند دهه اخیر، شب برآورده شدن آرزوها است و از این باب به آن «شب آرزوها» میگویند.
جشن لیلهالرغائب علاوه بر جنبههای مذهبی و فرهنگی، کارکردهای اجتماعی و روانی مهمی نیز دارد. این جشن فرصتی را برای گردهم آمدن مردم، تقویت پیوندهای اجتماعی و افزایش احساس تعلق و همراهی به جامعه فراهم میکند
این پژوهشگر فرهنگ عامه افزود: لیلهالرغائب علاوه بر اعمال عبادی همچون قرائت قرآن، روزهداری، خواندن دعا و مناجات و طلب مغفرت، ذکر صلوات، به جای آوردن نماز دوازده رکعتی، احیا و بیداری و شبنشینی در کنار خویشاوندان، در فرهنگ مردم جلوههای رفتاری متنوعی به خود گرفته است. یادبود درگذشتگان و خیرات برای آنها، زیارت قبور و زیارت امامزادگان، طبخ غذای مخصوص، هدیه فرستادن برای نوعروسان، بختگشایی، حاجتخواهی، تبرکبخشی، انجام بازیها و اجرای موسیقی محلی، برپایی بازارچههای سنتی و فروش صنایع دستی و … از جمله این موارد است.
