میراث «علی‌اصغر شهری»

به گزارش باتونیوز، پدر هنر هفتم زاهدان در سال ۱۳۲۵ در زابل متولد شد و در سال ۱۳۸۹ در زاهدان درگذشت، اما یاد و آثار او همچنان در بین مردم منطقه و در قلب فرهنگ و هنر ایران باقی است. شهری فردی بود که حوزه‌های فعالیتش تنها به یک حیطه محدود نمی‌شود؛ چراکه او علاوه بر موسیقی در عرصه‌های مختلفی چون گویندگی رادیو، مستندسازی، نمایشنامه‌نویسی، پژوهش در فرهنگ ایران، و خوشنویسی فعالیت‌های متعددی داشت.

با این همه، حضور او در موسیقی چند پله نسبت به سایر فعالیت‌های هنری‌اش در جایگاه بالاتری قرار داشت، به گونه‌ای که او به موسیقی و هنر به عنوان ابزاری برای حفظ و ترویج فرهنگ بومی و ایرانی نگاه می‌کرد. در حقیقت او معتقد بود که موسیقی می‌تواند به عنوان پلی برای ارتباط نسل‌های مختلف و جلب توجه مردم به میراث فرهنگی و قومی باشد.

علی‌اصغر شهری خواننده‌ای بود که صدایش با اقلیم زاهدان همخوانی داشت به گونه‌ای که صدایی گرم، کمی خش‌دار و خاکی داشت و حین خواندن شعر بنابر شخصیت چندوجهی‌اش، بر انتقال مفهوم شعر تأکید می‌کرد نه فقط بر ملودی.  صدای او بیشتر روایت‌محور و لحنش نزدیک به گفتار بود. همچنین آواز او عمیقا به موسیقی محلی سیستان گره خورده بود. او همچنین در انتخاب اشعار و اجرای آنها براساس هویت منطقه‌ای عمل می‌کرد و در اجراها به لهجه و گویش محلی وفادار می‌ماند.

در این قسمت می‌توانید یکی از آثار این هنرمند را گوش کنید:

از بُعد خوانندگی او که بگذریم، به علت علاقه وافری که به فرهنگ و هنر سیستان داشت، طی عمر هنری خود تمام تلاشش را صرف معرفی و احیای موسیقی و هنرهای سنتی این منطقه کرد. شهری که تمام عمر در جهت حفظ و احیای هنر زاهدان کوشید، معتقد بود که هنر یک زبان جهانی است، اما در عین حال، هر قوم و هر منطقه‌ای باید هنر خود را با ویژگی‌های خاص خودش بیان کند.

موسیقی همواره در بین مردم زاهدان از جایگاه خاصی برخوردار بوده است، این تأثیر آنقدر عمیق است که حتی صحبت کردن این مردم چونان است که گویی در حال آواز خواندن هستند و باوجود شرایط سخت زیستی که در این منطقه وجود دارد، اما موسیقی در بین مردم همیشه زنده و جاری است. در همین راستا او درباره موسیقی محلی سیستان گفته است: «موسیقی ما از دل خاک سیستان بیرون آمده است. این موسیقی، مانند رودی است که از دل دشت‌های خشک و بیابانی سیستان عبور می‌کند و در قلب مردم جای می‌گیرد.»

شهری علاوه بر فعالیت‌های هنری، در زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی نیز تأثیرات بسیاری داشت. او به عنوان پژوهشگر، تاریخ و فرهنگ مردم سیستان را مستند کرده و در تلاش بود تا فرهنگ غنی این منطقه به دنیا شناسانده شود. او در سال ۱۳۸۶ موفق به دریافت جایزه جهانی یونیکا برای اداره بهترین دفتر انجمن سینمای جوانان کشور شد.

میراثی که علی‌اصغر شهری از خود به جای گذاشت، فراتر از فعالیت‌های هنری و فرهنگی اوست. او فردی بود که با تمام وجود به احیا و گسترش موسیقی و هنرهای بومی سیستان پرداخت تا جایی که این آثار امروز به عنوان گنجینه‌ای از فرهنگ و هویت ایرانی شناخته می‌شوند.

شهری را بسیاری یک معلم برجسته می‌دانند تا حدی که غلامحسین درویش، از هنرمندان برجسته و پژوهشگران موسیقی، که با او در زمینه موسیقی محلی همکاری داشته‌، گفته است: «علی‌اصغر شهری نه تنها یک موسیقیدان برجسته، بلکه یک معلم واقعی بود. او به ما آموخت که موسیقی و هنر، زبانی است برای بیان احساسات عمیق و برقراری ارتباط با مردم.»

همچنین درباره تلاش‌های او برای معرفی هنر سیستان و بلوچستان بسیار صحبت شده است، همانطور که محمدعلی آذرنیوار – نویسنده و پژوهشگر فرهنگی – گفته است: «شهری یک فرد با بینش عمیق بود که همیشه تلاش می‌کرد فرهنگ و هنر سیستان را به دنیا معرفی کند. او به عنوان یک محقق و هنرمند، یکی از بزرگ‌ترین منابع الهام برای من بود. نه تنها در زمینه موسیقی بلکه در زمینه مستندسازی و تحقیق در تاریخ و فرهنگ این منطقه نیز همیشه پیشرو بود.»

حسین علیزاده ـ آهنگساز ـ نیز در دیداری با شهری در یک جشنواره‌ موسیقی، او را چنین توصیف کرده است: «شهری از آن دسته هنرمندانی بود که هنر را برای مردم می‌ساخت و نه برای شهرت. او با شور و علاقه‌ای وصف‌ناپذیر به موسیقی محلی و فرهنگ سیستان نگاه می‌کرد و همین نگاه عمیق و اصیل باعث شد تا تأثیراتی در عرصه موسیقی بگذارد که هنوز هم در یادها باقی است.»

شهری اما در بین مردم سیستان و بلوچستان بسیار شناخته شده بود و آثارش هنوز در بین مردم این منطقه از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است، البته که بسیاری او را به خاطر شخصیت ویژه‌اش به خاطر دارند؛ چراکه گفته می‌شود «او همیشه با مردم عادی در ارتباط بود و هنر را به آنها می‌آموخت. او برای مردم نه تنها یک هنرمند، بلکه یک راهنما و پیشگام در شناخت هنر و فرهنگ سیستان بود.»

رحیم معینی کرمانشاهی، شاعر و ترانه‌سرا، نیز در یکی از گفت‌وگوهای خود درباره علی‌اصغر شهری اظهار کرده است: «شهری نه فقط در هنر، بلکه در فرهنگ و شناخت از مردم و تاریخ ایران نیز به گونه‌ای عمیق و زیبا پژوهش کرده بود. او یکی از کسانی بود که نه تنها هنر را به خوبی درک می‌کرد، بلکه زندگی‌اش را وقف ترویج آن کرد.»